MET TROTS PRESENTEREN WIJ: HET CIRCULAIRE SERVICE PLATFORM


EEN TECHNISCH-ADMINISTRATIEVE INFRASTRUCTUUR OM WAARDECREATIE IN CIRCULAIRE NETWERKEN TE BEHEREN EN VERDELEN

Deze Community of Practice (CoP) – een multidisciplinaire open leerruimte – was anders dan alle andere projecten die ik tot dusver heb gedaan. Deze keer onderzochten we geen circulair probleem, maar gingen we op zoek naar een oplossing: een platform voor circulaire bedrijfsnetwerken met als doel om de circulaire economie te stimuleren. Dit klinkt misschien makkelijk, maar dat was het niet!

In een circulaire economie worden producten niet langer verkocht, maar er wordt gemeenschappelijk een dienst aangeboden door een heel circulaire service (CISE) netwerk. Het netwerk bestaat uit alle partijen uit de waardeketen die betrokken zijn bij het functioneren van het product. Dit vereist een hoge mate van samenwerking en coördinatie met hoge administratieve kosten als gevolg. Dit vereist bovendien transparantie en vertrouwen binnen het netwerk. Bedrijfsmodellen waarin samenwerking en transparantie voorop staan, staan haaks op de bedrijfslogica zoals we die gewend zijn.

Samenwerking en transparantie staan haaks op de bedrijfslogica die we gewend zijn.

Recente technologische ontwikkelingen, zoals Distributed Ledger Techonologie (DLT) kunnen nuttig zijn voor circulaire doeleinden zoals het coördineren van transacties, het volgen van het producten over hun gehele levenscyclus, het automatisch uitvoeren van betalingen en het bieden van vertrouwen binnen het netwerk. Echter, reguliere database technieken kunnen volstaan als (1) de services niet direct aan het product wordt uitgevoerd, maar door een tussenpersoon of als (2) er geen grote hoeveelheid aan kleine betalingen verdeeld hoeven te worden over een groot aantal netwerk-deelnemers.

Het startpunt van de CoP was een ‘proof-of-concept’, ontwikkeld door Rabobank, dat de betaaladministratie van ‘pay-per-use’ bedrijfsmodellen automatiseert, zoals auto’s (betaal per km) en melkrobots (betaal per liter). Dit concept paste goed bij Bundles, een circulair bedrijf dat de service van ‘schone was’ aanbiedt door een duurzame wasmachine te plaatsen en vervolgens een prijs per wasbeurt in rekening brengt. Om dit te kunnen doen en zijn bedrijf te laten groeien, heeft Bundles nieuwe financiële structuren en administratieve middelen nodig.

Naast de basisfunctionaliteit van een geautomatiseerd betaalsysteem voor het gebruik van de wasmachine, heeft de community of practice het platform doorontwikkeld, tot het CISE Platform. De volgende functionaliteiten zijn toegevoegd:

  1. De automatische distributie van gebruiksfees (bijv. per wasbeurt) aan het CISE-netwerk ter compensatie voor het onderhouden van het product. Dit maakt het mogelijk voor de dienstverleners om het product gezamenlijk te onderhouden zonder tussenkomst van een coördinerende centrale partij.
  2. Een transparant register met informatie over de kasstromen van een specifiek product. Dit maakt een heldere scheiding van rechten en plichten, met betrekking tot aansprakelijkheid op onderpand en kasstromen, mogelijk.
  3. Microbetalingen: de mogelijkheid om betalingen kleiner dan € 0,01 tegen lage kosten uit te voeren. Dit maakt grote hoeveelheden van kleine transacties mogelijk en betaalbaar.
  4. Een open platform voor iedereen die bij wil dragen aan een circulaire economie. Dit stimuleert concurrentie en werkt prijs verlagend.
  5. Bezit en onderhoud van het platform is in handen van de deelnemers in het CISE-netwerk. Dit zorgt ervoor dat de opbrengsten uit het platform zo efficiënt mogelijk verdeeld worden en het platform zelf niet functioneert als inkomstenbron, maar inkomsten vooral worden gegenereerd door circulaire bedrijvigheid.
  6. De mogelijkheid om producten en innovaties gezamenlijk te (crowd-)financieren met alle deelnemers in het netwerk, inclusief eindgebruikers. Aflossingen en opbrengsten worden bepaald door de life-cycle performance van het product, waardoor nieuwe typen financiële producten ontstaan.
  7. Een governance structuur voor het platform in de vorm van een Code of Conduct. Dit zijn onder meer regels voor: (a) de toetreding tot het platform, (b) de rechten en plichten met betrekking tot het beheer van het platform (en bijbehorende rechtspersoon), (c) besluitvormingsprocessen en (d) het bestuursmodel.

De technische infrastructuur die we hebben ontwikkeld is bedoeld voor het opschalen van circulaire initiatieven. Het onderhoud van de infrastructuur zou daarom geen winst op moeten leveren maar uit de circulaire bedrijfsactiviteiten moeten komen. Essentieel is dat het CISE Platform open-source, zonder winstoogmerk en in gemeenschappelijk beheer is.

Vanwege de experimentele fase waarin we ons bevinden hebben we gekozen voor een private en permissioned DLT systeem. Hoewel het platform per definitie prikkels voor circulariteit in zich draagt, zijn minimale voorwaarden voor toegang vereist om het circulaire karakter van het platform te waarborgen. Daarnaast waren sub-optimale technische ontwerpkeuzes nodig om privacy te garanderen. Een roadmap om tot het optimale ontwerp te komen wordt ontwikkeld. Onze keuzes omtrent het technisch ontwerp en toekomstvisie zijn uitgebreid beschreven in het white paper.

Hoge kosten voor implementatie en onderhoud zijn een algemeen probleem bij dit soort projecten. Daarnaast is de haalbaarheid van het project nog onzeker, aangezien dat afhankelijk is van brede adaptatie. Bovendien, is diepe expertise op het gebied van software architectuur nodig om gedegen inschatting te kunnen doen van de ontwikkelingsrisico’s.

Desondanks geloven wij in de grote potentie dat het platform in zich heeft om de circulaire economie dichterbij te brengen. Om dit potentieel te benutten is enorme inspanning, toewijding en samenwerking vereist. Wij hebben de eerste stappen gezet, maar er ligt nog een lange weg voor ons. Brede ondersteuning van het platform is cruciaal voor het succes. Wij nodigen daarom iedereen uit die deel uit wil maken van de circulaire economie om zich bij ons netwerk aan te sluiten en bij te dragen aan de verdere ontwikkeling.

Download hier het white paper.

Voor meer informatie, neem contact met Elisa Achterberg via e.achterberg@uu.nl.

Elisa Achterberg


Stabiliteit door Revolutie


Deze column verscheen eerder in het ESB.

Centrale bankiers zijn doorgaans geen revolutionairen. Zij zijn er juist voor de stabiliteit, die van de prijzen en van het financiële systeem. Toch zullen centrale bankiers de komende jaren niet aan een revolutie ontkomen.
De voortrazende digitalisering van ons bestaan marginaliseert namelijk de positie die centrale bankiers van oudsher
innemen in de geldvoorziening. Het door de centrale banken gecreëerde munt- en papiergeld speelt immers een
steeds kleinere rol in het betalingsverkeer. Er dreigt een toekomst met enkel nog ‘privaat’ geld, met de deposito’s bij commerciële banken als ING en Rabo, en met al het moois dat de nieuwe fintechpartijen daarnaast zetten – van Bitcoin tot Circuit.

Lees verder →

Rens van Tilburg


Gedetailleerde regelgeving rond bancair toezicht is schijnzekerheid


Door Harald Benink en Arnoud Boot. Eerder verschenen in het Financieel Dagblad

De rondetafel gisteren in de Tweede Kamer kwam geen dag te vroeg. De reflex van politiek en toezichthouders is het bankwezen dicht te reguleren. Er is veel misgegaan en met zoveel maatschappelijke schade, dat het moeilijk is hier geen begrip voor te hebben. Toch is dit onhoudbaar. Digitale ontwikkelingen zorgen voor een speelveld dat zwaar in beweging is. Pogingen tot ‘dichtreguleren’ bieden slechts schijnzekerheid.

Lees verder →

Arnoud Boot


Beschermingsconstructie Volksbank nodig


Door Harald Benink en Arnoud Boot. Eerder verschenen in de Volkskrant

De Volksbank is nog niet klaar voor de beurs. Deze sobere conclusie van de stichting NFLI die namens de overheid (lees: het Ministerie van Financiën) de aandelen van de Volksbank in handen heeft, verhult dat die beursgang spoedig toch echt gaat gebeuren. Is de Tweede Kamer aangesloten op de discussie of heeft het Ministerie van Financiën als huidig aandeelhouder vrij spel?

Lees verder →

Arnoud Boot


De duurzame belofte van fintech


Fintech en duurzaamheid zijn de twee grote verandermotoren van de financiële sector. Geen financiële instelling die er niet mee bezig is. Geen startup die er niet zijn bestaansrecht aan ontleent. Wat daarbij echter opvalt: de combinatie is zeldzaam. Fintech is doorgaans vooral een manier om de bestaande financiële praktijk efficiënter en sneller in te richten. Maar wat kan fintech betekenen om de financiële sector juist meer groene en sociale waarde te laten creëren?

In 2016 bracht het VN-milieuprogramma (UNEP) een rapport uit, genaamd Fintech and Sustainable Development. In het rapport worden duurzame ontwikkeling en nieuwe (financiële) technologie gepresenteerd als de twee ‘stammen’ van DNA. Ze hebben dezelfde ‘basispotentie als drijvers van verandering en impact’ en zijn geschikt om ‘nieuwe, duurzame business modellen te creëren’.

Lees verder →


Door het klimaat kan onze spaarpot verschrompelen


Dit artikel verscheen 10 oktober 2018 tevens in het NRC Handelsblad.

Met de klimaatdoelen van Parijs hebben we onszelf ambitieuze technische, maar vooral economische en politieke uitdagingen gesteld. Als econoom zie ik vooral een enorme investeringsopgave, en dus een rol voor de financiële sector. Veel grote en kleine spelers in de financiële sector onderschrijven de doelstellingen van Parijs en zeggen daarin hun verantwoordelijkheid te willen nemen. Voorlopers stappen uit kolen (zoals pensioenfonds PME) en gebruiken hun klantennetwerk om energie-efficiëntie op de agenda te zetten (zoals ABN-Amro).

Lees verder →

Mark Sanders


Commonizing our future


Last Tuesday, the knights of the future assembled in the Hall of Knights in The Hague, to co-create, connect and #commonize our future. Inspiring talks were alternated with interdisciplinary working sessions to come up with challenges to address big societal problems using technology (such as Blockchain).

What makes this technological revolution so valuable to me is that it triggers us to fundamentally re-think our current system and our underlying values.

Lees verder →

Elisa Achterberg


Geldschepping hoort niet bij commerciële banken


Op 11 september drukte het Financieel Dagblad een twistgesprek af tussen Wim Boonstra en Rens van Tilburg. Zij spraken over de zin en onzin van publieke geldschepping. In hun discussie miste ik twee argumenten waarom geldschepping bij commerciële banken niet in goede handen is.

Ten eerste kunnen commerciële banken op dit moment alleen hun geldscheppende en, belangrijker, geld beherende functies vervullen onder een vrij bizar systeem van collectieve verzekeringen. Klanten kunnen er alleen maar op vertrouwen dat hun saldo op de depositorekening bij de bank ook opvraagbaar is omdat de centrale bank een liquiditeitsgarantie afgeeft (er is altijd cash) en omdat via het Deposito Garantie Stelsel (DGS) elk deposito bij elke bank verzekerd is tot 100.000 euro. Voor deze verzekeringen betaalt de bank noch de klant een echt risico gerelateerde premie.
Maar iemand draagt natuurlijk wel het risico. Dat is de belastingbetaler. Onder dekking van deze twee collectieve verzekeringen is de schuld van private, winstgedreven ondernemingen gaan circuleren als het belangrijkste betaal- en oppotmiddel in onze economie. En dat zijn dan ook nog eens de slechtst gekapitaliseerde ondernemingen van onze economie. Ter illustratie, in het hart van onze democratie, de Tweede Kamer kun je je koffie alleen nog afrekenen met bankschuld, niet met cash.

Ten tweede geeft deze collectieve verzekering van onze betaalmiddelen de banken een oneigenlijk financieringsvoordeel. Banken kunnen hun risicovolle activa gesubsidieerd financieren, zij betalen geen risicopremie op de financiering van deze uitzettingen. Om de neiging tot risicovol investeren vervolgens toch in te dammen voelen de toezichthouder en belastingbetaler zich, zeker sinds de crisis, voluit gemachtigd om de banken “strenge” eisen op te leggen om de risico’s op de bankbalans te minimaliseren. Het zou tot daar aan toe zijn als die eisen kwamen in de vorm van hogere eigen vermogens aan de passiefzijde van de bankbalans. Maar helaas zoeken politiek en toezichthouder het liever in zeer complexe en gedetailleerde risicogewogen buffers en toezicht op de actiefzijde, dat uiteindelijk een mission impossible is.

Lees verder →

Mark Sanders


MAAK JEZELF LEEG EN JE WORDT VOL


Ik was er even tussenuit voor de geboorte van ons eerste kindje, Hella. Een tijd waarin ik technè tou biou – Plato’s term voor het ambacht van het leven – heb kunnen beoefenen. Dat de zorg voor huis en gezin zo’n grote hoeveelheid gevoel, verbeelding en creativiteit zou opleveren had ik niet kunnen vermoeden. Werk vertroebelt soms het vermogen om dichtbij te zien en daarmee bedoel ik dát wat zich het dichtst bij ons bevindt. Het wonder van de geboorte heeft mij de poëzie van het dagelijks leven doen terugvinden. Mijn werk hoort daar ook bij en heeft voor mij veel zielewaarde; fijne werkplekken, veel vrijheid en een groot gevoel van gemeenschappelijkheid met collega’s en partners. Ik herpak daarom met nieuwe energie en levenslust mijn werkzaamheden waar heel veel leuke uitdagingen liggen te wachten, waaronder de samenwerking met Waag bij de oprichting van het Commons Lab en een Community of Practice rondom cryptovaluta voor circulaire pay-per-use modellen!

Tijdens het werken aan concrete oplossingen voor het financieren van circulaire innovatie (zie bio voor een kleine verzameling van werk) raakte ik er steeds meer van overtuigd dat er fundamentele zaken zijn in ons financieel systeem die een circulaire economie tegenwerken[1]. Maar wat nu als we een monetair systeem konden ontwerpen dat ecosysteem functioneren en menselijk welzijn stimuleert? Waardoor er een hechte relatie ontstaat tussen de zorg voor de wereld waarin we leven (ecologie) en de zorg voor de kwaliteit van onze manier van leven (economie)? Waardoor geld zich niet ophoopt bij een kleine groep in de samenleving, maar distributief is? Waardoor het niet vloeit naar plaatsen waar het bijdraagt aan de uitputting van de aarde, maar regeneratief[2] is op lange termijn?

Lees verder →

Elisa Achterberg