Economie gebaat bij schuldhulp aan mkb die eerlijk en duurzaam is


Dit blog verscheen op 27 mei 2021 als een opinieartikel in de Volkskrant.

De Nederlandse samenleving gaat weer open. Dat betekent nog niet dat de overheid zich weer kan terugtrekken. Bij veel burgers en ondernemers zijn de reserves uitgeput. Volgens het IMF dreigt 16 procent van het Europese midden- en klein bedrijf failliet te gaan. In de hardst geraakte sectoren betreft dat zelfs een derde van de ondernemers. 

Dat betekent niet alleen veel persoonlijk leed: ondernemers die hun droom in rook zien opgaan en medewerkers die thuis komen te zitten. Het ondermijnt ook de gezondheid van onze samenleving. Met deze ondernemingen verliezen we waardevolle netwerken en kennis. Een groot deel van onze meest creatieve doorzetters raakt ontmoedigd en verstrikt in de schuldhulpverlening. Creatieve doorzetters die juist hard nodig zijn om de samenleving weer op een duurzame wijze op gang te krijgen.

Herstel vereist daarom een snelle verlichting van de coronaschuldenlast. Dit is een gedeelde verantwoordelijkheid. Het coronavirus is niemands ‘schuld’. Het is in ieders belang dat we de tijdelijke tegenslag van het coronavirus niet nog jaren de ontwikkeling van de samenleving laten belemmeren.

Gelukkig lijkt dat besef doorgedrongen tot de Nederlandse politiek. Het demissionaire kabinet heeft een regeling voor bedrijfsschulden aangekondigd. De werkgevers willen een zo breed mogelijke regeling. Oud-minister van Financiën Dijsselbloem lanceerde zelfs het idee om de belastingdienst alle schulden te laten kwijtschelden. Voor zo’n generieke aanpak pleit de eenvoud en daarmee snelheid. Dat is zeker van groot belang. Maar bij zo’n grote ingreep is het belangrijk dat we ook vooruitkijken. Dat deze Nederland weerbaar en veerkrachtig maakt zodat we ook volgende crises aankunnen. Niet alleen met gezonde financiële balansen maar met de juiste ondernemers spirit en plannen. En daar wringt het.

Een volledige kwijtschelding van de belastingschulden straft juist de ondernemers die het hardst geprobeerd hebben de schuldengroei binnen de perken te houden. De ondernemers die op creatieve wijze toch nog wat geld hebben verdiend, die eigen vermogen hadden en daarop hebben ingeteerd. Zij zien hun concurrent nu beloond worden met meer steun. Bij een volgende crisis kijkt iedereen dan enkel nog naar de overheid.

Voor sommige bedrijven stond het er ook voor corona al niet best voor. Voor weer andere bedrijven is, als ze hun businessmodel niet drastisch aanpassen, geen plek meer in de wereld na corona. Dat is een wereld waarin meer thuis wordt gewerkt en waar een flinke inhaalslag gemaakt gaat worden om de Europese doelstellingen voor klimaat en de circulaire economie te behalen.

Het IMF becijferde dat bij een gerichte aanpak met zo’n 4 miljard euro 80% van de levensvatbare ondernemingen gered kan worden. Een generieke aanpak van dezelfde omvang redt maar 20% van deze ondernemingen. Daarom is de keuze voor een gerichte aanpak beter en moeten er eisen aan de hulp worden gesteld.

Hoe ziet zo een aanpak eruit? In de eerste plaats is de overheid zelf aan zet. Zet voor alle ondernemers de belastingschuld om in een langlopende, achtergestelde lening (5 tot 10 jaar) waarover geen rente wordt betaald.  Wie versneld aflost, krijgt een bonus.

Wat de overheid niet kan, is bepalen welke bedrijven toekomst hebben. Dat is aan de private financiers, de banken voorop, maar ook participatiemaatschappijen en pensioenfondsen. Zij kennen de ondernemers het best. De ‘Garantie Ondernemingsfinanciering uitbraak coronavirus’ en het uitsmeren van belastingverplichtingen over een langere tijd helpen, maar bieden nog onvoldoende toekomstperspectief.

Daarvoor zullen veel bedrijven de komende jaren flink moeten investeren in het verduurzamen van hun activiteiten. Banken en andere private financiers zijn zich inmiddels bewust van de economische kansen die de duurzaamheidstransities bieden. Het heeft geen zin om activiteiten te financieren die daar niet in passen. Een bedrijfsplan dat is gebaseerd op het dagelijks tien keer naar Brussel vliegen of geen alternatief heeft voor de uitstoot van stikstof en/of andere emissies, past niet meer.

Maar banken en private partijen kunnen niet het gehele risico van deze transitie op zich nemen. Daarom zal ook hier de overheid een deel van het risico moeten dragen voor leningen die aantoonbaar bijdragen aan de energie en circulaire transities.

Voor het maken van grote slagen in de verduurzaming is ook risicodragend kapitaal nodig waarbij de rendementseisen lager zijn en de terugverdientijd langer dan wat voor private partijen mogelijk is. Hier ligt een rol voor een publieke investeerder als InvestNL. Reken InvestNL daarom primair af op de bijdrage die het levert aan de transities, en niet op het behaalde financieel rendement.

Nederlandse banken, verzekeraars en pensioenfondsen hebben zich gecommitteerd aan het Klimaatakkoord. De hersteloperatie waar we nu voor staan, biedt een unieke mogelijkheid om de economie op een eerlijke en duurzame manier weer gezond te maken. Het is aan een nieuw kabinet om dat mogelijk te maken.

Rens van Tilburg (directeur Sustainable Finance Lab aan de Universiteit Utrecht)

Peter Blom (voormalig bestuursvoorzitter Triodos Bank)

Rens van Tilburg


The impact of rainforests’ biodiversity loss on Vanguard’s pharmaceutical portfolio


By Melissa Nguyen, Paul Rösler, Adrian Nagy, Georgios Liakopoulos, and Kristof Hamann

Summary of a final paper written as part of the course Sustainable Finance held by Rients Galema during the summer term 2020 at Utrecht University.

In the mid of a global health crisis, while the whole world is looking to the pharmaceutical industry to find the vaccine for COVID-19, investing into this industry seems more attractive than ever. But is the future of the pharmaceutical industry really so bright? Isn’t there a blind spot from the financial sector with regard to the profitability of this industry? We, a group of Banking & Finance Master-students at Utrecht University, quantify the financial risk to investments in the pharmaceutical industry stemming from an overlooked source: the loss of biodiversity. To this end we estimate how much the pharmaceutical portfolio of the Vanguard Group, one of the largest asset management companies in the world, could devalue as a result of rainforest deforestation.

Lees verder →

Sustainable Finance Lab


Grant from INSPIRE


The Sustainable Finance Lab has won a grant for the third call of the International Network for Sustainable Financial Policy Insights, Research and Exchange (INSPIRE). INSPIRE is an academic partner of the supervisors and central banking Network for Greening the Financial System (NGFS). The research team (Dr. Moutaz Altaghlibi and Drs. Rens van Tilburg) will work on Energy transition intersectoral dependencies under different monetary and supervisory policy scenarios. The research aims to investigate the effectiveness and efficiency of central bank interventions in the transition towards a low carbon economy. A general equilibrium model is used that captures the feedback loops across sectors through energy prices channel, distinguishing between sectoral green and brown assets. We intend to track policy effects on sectoral cash flows, return on invested capital, along with their effects on price levels, inflation and financial stability under different transition scenarios. The results are expected to be delivered on June 30, 2021.

All funded projects for INSPIRE can be found via this link.

Moutaz Altaghlibi


Debt as a shared responsibility: A present-day application of the debt jubilee.


By Arjo Klamer, Dirk Bezemer, Vera Lubbersen, Michael Milo, Irene van Staveren, Thomas Steiner, and others.

Resume of a position paper written as part of the three-year programme Finance and the Common Good (2019-2021) of Socires and the Sustainable Finance Lab.

Debts have always been a moral issue. They are laden with norms and values. Being in debt brings value judgments. Creating debt creates responsibility. The question is: are we treating debt properly today? Do debts and the relationships they imply need to be reassessed?

Lees verder →

Arjo Klamer


What strings to attach to governments’ equity support?


By Aleksandar Simić and Rens van Tilburg

The European Commission is working on a framework for equity support, the next generation of government support measures for companies. This blog discusses the US experience with equity support for car manufacturers in 2008, the current developments with the airline industry, as well as current different proposals of this nature from the leading think tanks.

Lees verder →

Aleksandar Simić


Digital central bank money doesn’t need laundering


Money is dirty. Literally. Empirical findings (also here and here) show that various strains of bacteria, viruses, and fungi live on our banknotes and coins. This disease-transmission channel is especially relevant now with the COVID-19 pandemic that killed thousands of people worldwide.

Lees verder →

Aleksandar Simić


The Corona Test For The Euro Zone


COVID-19 will test the new financial architecture of the euro zone. Since the euro crisis, new instruments have been developed, such as the European Stability Mechanism (ESM) and the ECB’s Outright Monetary Transactions (OMT). OMT being the bazooka the ECB created, but never needed to use, after Mario Draghi in 2012 pledged to do “Whatever it takes to save the euro”. The question now is whether policymakers are willing to use them.

Lees verder →

Rens van Tilburg


What tracking assets can do for the circular economy


Bericht bekijken

Asset tracking, which includes monitoring the identity, location and condition of individual components or products, can effectively extend the economic lifetime of products, thereby bringing a host of benefits to companies. This is according to new results launched today by the Community of Practice (CoP) – consisting of Rabobank, Allen & Overy, Schiphol Group, Avery Dennison on behalf of the NBA (The Royal Netherlands Institute of Chartered Accountants), Circularise, Everledger, Fairphone, Sustainable Finance Lab and Circle Economy.

Looking at the benefits of asset tracking for Product-as-a-Service entrepreneurs, the CoP sets out to tackle the complexity of asset tracking by uncovering the best technologies and mapping the financial and legal implications of the process. To ensure that the research outcomes reflected reality they teamed up with Fairphone, who aims to launch a Fairphone-as-a-Service to businesses using their recently launched, easy to repair modular Fairphone 3.

Lees verder →

Elisa Achterberg


The Platform Economy


In the past decade, tech companies became ubiquitous not only in our daily lives but also in the global economy. By the beginning of the 2010’s the list of largest companies in the world as measured by market capitalisation was dominated by oil producing companies and financial services.[1]  In 2019 however, seven out of the ten largest companies in the world are tech companies.[2] Along with rising economic power, their public image has shifted.

Digitization and the ‘sharing economy’ once went hand in hand, promising a new and better society. Inspired by San Francisco’s hippie culture, the entrepreneurs of Silicon Valley portrayed an image of do-gooders. But how did we get from the cozy sharing platforms of the early days of the internet to the imposing and omni-present corporate platforms of today? We  show that they are a logical result of the forces at work in the platform economy.[3] And these same forces lead these tech companies into the financial sector in search for (personal) financial data.

Lees verder →

Max van Son